Verwondering maakt de wereld een bijzondere plaats.
“Wow, kijk nou hoe mooi die reiger daar zit,” zei ik jaren geleden tegen mijn toenmalige man in de auto. Ik keek naar de vogel langs de kant van de weg, gebiologeerd door zijn stille houding, zijn geduld en de rust die hij uitstraalde.
Hij keek me verbaasd aan. “Wat reageer je raar,” zei hij. “Het is gewoon een reiger, er zijn er zoveel van hier.”
Op dat moment voltrok zich een kleine, alledaagse ‘crash’. Een botsing die niet echt over een vogel ging, maar over twee compleet verschillende manieren van in de wereld staan: de staat van verwondering versus de staat van alwetendheid.
Kwaliteit versus kwantiteit
Mijn ex-man keek naar de reiger vanuit kwantiteit en categorieën: het is een reiger, er zijn er veel van, dus het is niet bijzonder. Kennis ingekaderd en afgevinkt.
Het verwonderde brein kijkt heel anders. Het ziet niet ‘de categorie reiger’, maar deze specifieke vogel, op dit specifieke moment. Het verwonderde brein durft te kijken Alsof Het De Eerste Keer Is. In het Zen-boeddhisme noemen ze dit Shoshin ‘de geest van de beginner’. Zenmeester Shunryu Suzuki zei ooit: “In de geest van de beginner zijn er vele mogelijkheden, in de geest van de expert zijn er weinig.”
Ook de Perzische dichter Rumi begreep dit eeuwen geleden al toen hij schreef:
“Verkoop je slimheid en koop verwondering.”
Leven vanuit een verwonderd brein betekent niet dat je niet weet wat een reiger is. Het betekent dat je de moed hebt om je kennis even ’tussen haakjes’ te zetten, zodat je de magie van het moment weer kunt voelen.
Waarom de ‘alweter’ oordeelt
Aan de andere kant van het spectrum staat het brein dat meent alles al te weten. Alles heeft al een label, een vakje en een logische verklaring. Een reiger is een reiger, en de wereld is een opgeloste puzzel.
Maar wie goed kijkt, ziet dat dit ‘alles weten’ heel vaak geworteld is in onzekerheid. Grip en controle geven ons een gevoel van veiligheid. Als je alles al weet, hoef je immers niet te twijfelen. Je kunt niet verrast worden, maar ook niet gekwetst of in verlegenheid gebracht. Kennis wordt een harnas.
En wanneer iemand met een harnas iemand ontmoet met een open, onbevangen blik? Dan ontstaat de frictie. De alweter verwisselt de openheid van de ander met ‘raar doen’ of naïviteit. “Als jij je hier nog over verwondert, zul je het wel niet begrijpen.” De reflex is om de verwonderde mens weg te zetten als onlogisch. Terwijl de verwonderde persoon in werkelijkheid iets doet wat veel slimmer is: de wereld vers, nieuw en levend houden.
Kies voor de open blik
Het is verleidelijk om ons vast te klampen aan wat we al weten. Het voelt veilig en lekker intelligent. Maar wie alles al weet, leert niets meer en voelt niks nieuws. Die ziet alleen nog zijn eigen aannames weerspiegeld in de wereld.
Het verwonderde brein daarentegen blijft groeien. Het ziet de schoonheid in het alledaagse en heeft de moed om stil te staan.
Laat de alweter maar praten vanuit zijn harnas. Blijf kijken, blijf voelen en blijf je verwonderen. Want een reiger is pas ‘gewoon een reiger’ als je hebt afgeleerd om in te vullen en kijkt met een openblik.
